Thật cạnh tranh mà hoàn toàn có thể đếm hết các cuốn sách viết về các nữ nhân khét tiếng của Trung Quốc, cũng khó có thể thống kê hết các sách viết về trường đoản cú Hi Thái hậu – người lũ bà tài sắc, chuyên quyền, hoang dâm, độc ác. Bà cùng rất Võ Tắc Thiên trở nên hai người vợ nhân khét tiếng nhất trong lịch sử vẻ vang Trung Hoa.

Bạn đang xem: Thú hoang dâm của từ hy thái hậu khiến hậu thế khiếp sợ


Từ Hi Thái Hậu là ai ?

Hiếu Khâm Hiển cung phi (29 mon 11 năm 1835 – 15 mon 11 năm 1908), thường được gọi là từ Hi Thái hậu hoặc Tây Thái hậu, là hậu phi của Thanh Văn Tông Hàm Phong Đế, bà mẹ đẻ của Thanh Mục Tông (Đồng Trị).

Bà biến đổi Hoàng thái hậu nhiếp bao gồm của triều đình bên Thanh cùng rất Từ An Thái hậu lúc Đồng Trị Đế lên ngôi. Sau khoản thời gian Đồng Trị mất, Thanh Đức Tông (Quang Tự) lên ngôi, bà lại liên tục nhiếp chính.

Năm 1861, Hàm Phong mất, di chiếu cho nạm mệnh bát đại thần cùng nhiếp thiết yếu cho vua bắt đầu là Đồng Trị còn bé dại tuổi. Từ Hi Thái hậu đã thuộc Từ An Thái hậu – bên dưới sự trợ giúp của Cung Thân vương vãi Dịch Hân – đã tạo nên chính biến đổi phế trừ cả Tám đại thần nhằm đạt được quyền lợi chính trị trước xích míc gay gắt với Túc Thuận, bạn đứng đầu Tám vị đại thần.

*

Sau sự khiếu nại này, trường đoản cú Hi Thái hậu cùng Từ An Thái hậu đồng nhiếp chủ yếu cho Tân Hoàng đế, thay đổi 2 vị Hoàng thái hậu duy nhất của triều đại Thanh tiến hành .

Theo cách hiểu thông thường, từ bỏ Hi Thái hậu đã vậy đại quyền triều đại đơn vị Thanh trong tầm 47 năm, từ năm 1861 cho tới tận khi qua đời. Nhưng lại thực tế, bà chỉ bao gồm nắm toàn quyền ở nhị giai đoạn: từ thời điểm năm 1881 sau tử vong của từ An Thái hậu, cho tới năm 1889 lúc Quang trường đoản cú Đế thân chính; và từ năm 1898 cho khi tạ thế năm 1908, sau sự khiếu nại Bách nhật Duy tân.

Tuy vào thời điểm năm 1889, quang quẻ Tự Đế tuyên tía thân chính, nhưng từ Hi Thái hậu vẫn nắm gia thế đằng sau, call là . Như vậy, bà rứa quyền thực tiễn tầm 27 năm.

Sự kiện Bách nhật Duy tân của quang đãng Tự, là một sự kiện phát sinh do mâu thuẫn giữa nhà vua và từ bỏ Hi Thái hậu trong sự việc chính trị, và trong những dự định của quang Tự Đế là mật mưu cùng với Khang Hữu Vi nhằm giam lỏng cùng sát hại Thái hậu, tự đó cố gắng được đại quyền trong tay.

Sau khi đổi thay pháp thất bại, quang đãng Tự Đế bị giam lỏng, trường đoản cú Hi Thái hậu thường xuyên là công ty lãnh đạo về tối cao, liên tục thực hiện nay , và đấy là khoảng thời hạn đỉnh cao quyền lực nhất mà bạn đời sau biết về bà. Lúc khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn bùng nổ, liên quân 8 nước phương Tây tiến công Trung Quốc, trường đoản cú Hi Thái hậu cùng hoàng tộc đề nghị chạy tới Tây An.

Năm 1901, sau thời điểm Hòa mong Tân Sửu được ký kết kết, tự Hi Thái hậu mới quay trở lại Bắc Kinh. Trong những năm cuối đời, từ Hi Thái hậu phân biệt thế nước thừa suy yếu, nên cố gắng thực hiện nhiều cách tân nhất định ảnh hưởng đến nền chủ yếu trị trung hoa khi ấy, giữa những điều nổi tiếng nhất là vấn đề giải phóng phụ nữ Trung Hoa ngoài tục bó chân.

Nhiều đơn vị sử học tiến bộ ở trung hoa và hải nước ngoài thường diễn đạt Từ Hi Thái hậu như 1 bạo chúa, bạn phải phụ trách cho sự sụp đổ của triều đại nhà Thanh, vào khi một trong những khác thì lại nhận định rằng các kẻ địch của Thái hậu đang quá thành công trong bài toán quy tội bà về những vụ việc nằm bên cạnh khả năng điều hành và kiểm soát của bà lúc đó.

*

Đánh giá thực tế khách quan, bà không hề tàn nhẫn hơn hay kém hồ hết nhà chỉ đạo khác bên trên toàn cố kỉnh giới, còn nếu không muốn nói đã rất nhiều là một nhà cách tân có kết quả trong những năm cuối đời, đến dù hành vi này bao gồm phần miễn cưỡng do tình thế khó khăn của triều Thanh vào lúc ấy.

Trong văn hóa truyền thống đại bọn chúng thường thức ở nước trung hoa đại lục, từ bỏ Hi Thái hậu cùng với Võ Tắc Thiên thời Đường cùng Lã hậu thời Hán được xem như là 3 người phụ nữ nắm quyền lực tối đa của đế quốc china trong một thời hạn dài, bị dân gian xem như là những “gian hậu loàn triều” hung tàn bất nhân với cả người thân, làm nghiêng đổ làng tắc.

Dòng dõi của từ Hi Thái Hậu

Từ Hi Thái hậu sinh ngày 10 tháng 10 (âm lịch) năm Đạo Quang vật dụng 15, xuất thân trường đoản cú Diệp Hách na Lạp thị trực thuộc Mãn Châu Tương Hoàng kỳ, nguyên là Mãn Châu Tương Lam kỳ, bé cháu công ty quan quyền năng tập. Sau thời china Dân quốc, có rất nhiều học giả nhận định bà ắt hẳn là con cháu Diệp Hách bối lặc Kim Đài Cát, thuộc loại dõi của hấp thụ Lan Minh Châu, tuy vậy sự thực trọn vẹn không phải như vậy.

Cứ theo hồ sơ mang tên Đức Hạ Nột rứa quản tá lĩnh tiếp tập gia phổ (德贺讷世管佐领接袭家谱) tại trung quốc đệ nhất lịch sử vẻ vang đương án tiệm (中国第一历史档案馆), thì tiên sư cha của bà được điện thoại tư vấn là khách Sơn (喀山), vắt cư đánh Hoàn, mang họ na Lạp thị, do đó nguyên bạn dạng phải được gọi là .

Mà Tô hoàn tiền ở trong lãnh thổ Diệp Hách, nên vài đời sau cứ lấy thay cư Diệp Hách, tạo do đó sự ngộ thừa nhận thân núm “Diệp Hách na lạp thị” của bà. Sách Thanh sử cảo viết về bà cũng công nhận bà là hậu nhân của Diệp Hách bộ, cho dù sắc phong tần phi của bà đánh dấu thì bà chỉ được gọi đơn giản là cơ mà thôi.

*

Khách Sơn sau thời điểm nhập kỳ, nhấn chức Kỵ Đô úy, sau bởi tòng chinh Liêu Đông lập không ít quân công, sau do gồm công “Dưỡng dục công chúa” cơ mà thụ tước , thụy là . Hậu duệ đại tông một bỏ ra thừa kế tước đoạt hiệu cùng hai chức quản ngại tá lĩnh (管佐領). Cao tổ phụ khách hàng Anh A (喀英阿) là huyền tôn của khách Sơn, thay tập tước phái nam tước thuộc chức Tá lĩnh. Khách hàng Anh A sinh ra con trưởng Trát Lang A (扎郎阿) rứa tước, còn con thứ cat Lang A (吉朗阿) – đó là cụ nội của từ bỏ Hi Thái hậu.

Cát Lang A, từ bỏ Ải Đường (霭堂), bởi vì là con thứ phải đành bắt buộc xuất sĩ để tiến thân, làm mang đến Viên ngoại lang cỗ Hộ. Ông cưới Tôn Thất đàn bà quyến, vào khoảng thời gian Càn Long thứ 45 xuất hiện Cảnh Thụy (景瑞), làm cho Lang trung cỗ Hình. Sau Cảnh Thụy cưới Qua Nhĩ Giai thị, ra đời hai con: con trưởng Huệ Trưng (惠徵), bé thứ Huệ Xuân (惠春).

Bên cạnh đó, gồm nguồn tư liệu từ Đài Loan ghi lại, trên Huệ Trưng còn có 1 anh cả thương hiệu Huệ Trừng (惠澂), nguyên sính phụ nữ của Hắc Long Giang tướng mạo quân trái Tề tứ Hoan (果齐斯欢), nhưng còn chưa kịp thành hôn đã bị tiêu diệt yểu. Tứ liệu này không khớp với Ngọc điệp của phòng Từ Hi Thái hậu, mặc dù Huệ Trưng quả thật được call là , cho nên vẫn còn đó tồn nghi.

Gia cảnh

Phụ thân bà là Huệ Trưng, sơ kì là “Bút thiếp chức” ở bộ Lại. Năm Hàm Phong sản phẩm công nghệ 2, Huệ Trưng được phong hàm Tứ phẩm, làm cho An Huy Ninh Trì thái quảng đạo Đạo viên (安徽寧池廣太道道員). Sau, Huệ Trưng cưới Phú sát thị trực thuộc Mãn châu Tương hoàng kỳ, đàn bà Phó đô thống Huệ hiện (惠顯), sinh 3 phái mạnh 4 nữ, trong số ấy Từ Hi Thái hậu là đàn bà thứ 2, vị Phú ngay cạnh thị bà xã cả sinh ra. Vào năm Từ Hi Thái hậu ra đời, Huệ Trưng đang làm việc tại Bắc Kinh, dẫn đến một vài suy đoán rằng bà cũng khá được sinh ra trên đó.

Ba đàn ông của Huệ Trưng, theo sản phẩm tự là Chiếu Tường (照祥), Quế Tường (桂祥) cùng Phật Hữu (佛佑). Chiếu Tường sinh năm không rõ, mất vào thời điểm năm Đạo Quang trang bị 7; Quế Tường sinh vào khoảng thời gian Đạo Quang vật dụng 24, có mặt Long Dụ Hoàng thái hậu.

Con trai út Phật Hữu, sinh vào Hàm Phong nguyên niên, mất vào khoảng thời gian Quang Tự vật dụng 25. So về độ tuổi, rất có thể thấy cả ba người đàn ông đều là em của từ Hi Thái hậu. Bốn cô đàn bà của Huệ Trưng, xét theo Trung cung đương soa vụ tạp lục (宫中档差务杂录), có đề cập câu hỏi tế tự trong công ty Từ Hi Thái hậu, cùng bà tự điện thoại tư vấn là – chứng tỏ bà là con gái thứ nhị trong nhà.

Nhưng tứ liệu mẹ gái của bà chỉ khắc ghi 2 fan em gái, một vị ngôi trường tỷ rất có thể là bị tiêu diệt non. Nhị em gái sót lại của bà, một vị sinh vào năm Đạo Quang thứ 21, được chỉ hôn cho Thuần nhân từ Thân vương tinh hoàn – ấy chính là Uyển Trinh. Một vị còn lại sinh năm không rõ, gả mang đến em trai ruột của Khánh Mật Thân vương vãi Dịch sườn là Dịch Huân.

*

Khoảng trong năm 30 niên hiệu Đạo Quang, có vụ án gây ra ở cỗ Hộ, Đạo quang Đế thực hiện điều tra. Lúc đó cát Lang A đã từng có lần làm quan tiền Ngân khố tứ viên, nên trách nhiệm đều giáng lên người Cảnh Thụy, ko lâu sau Cảnh Thụy bị tống giam. Con trai Cảnh Thụy là Huệ Trưng buộc phải vơ vét tài sản mới cứu vớt được Cảnh Thụy ra ngoài. Đây cũng chính là kiếp đại nạn đầu tiên trong gia đình bà.

Chi Trát Lang A là chi trưởng của khách hàng Sơn, các đời thế tập tước phái nam tước, tuy nhiên vẫn khá gồm giao du cùng với nhánh của mái ấm gia đình bà, đề xuất quan hệ toàn gia kha khá không tệ. Điều này vật chứng việc một người cháu dâu của tự Hi Thái hậu, được gọi là , theo ghi chép cuối thời Thanh liên tục vào cung thăm từ bỏ Hi Thái hậu.

Nguyên đại nãi nãi là vợ của Đức Viên (德垣), trực hệ của Trát Lang A, nên có cách gọi khác là .

Đánh giá bán tổng quan, cái dõi mãng cầu Lạp thị của từ Hi Thái hậu là quân công nắm gia, nhưng gia đình của bà lại được coi là dòng thứ, vị thế không mấy cao, dù chưa phải là thấp kém. Dẫu vậy, đời của bà bóc tách ra khỏi nhánh đại tông ko xa, cho nên kha khá có quyền thế, ông và cha bà vẫn giữ được những chức quan tiền tương đối, ngoài ra hôn nhân của gia đình vẫn nằm trong diện hoàn toàn có thể liên hôn với những nhà cỡ trung bình hoặc cao hơn, quả thực không tầm thường. Tuy thiết yếu so cùng với đệ nhất cầm cố gia tuy thế cũng hơn đa số nhà bình thường.

Nhập cung

Năm Hàm Phong thứ hai (1852), ngày 11 tháng 2 (âm lịch), sau khi vượt qua 60 cô bé cùng thâm nhập thi tuyển chọn tú nữ, mãng cầu Lạp thị được vào vòng sau cùng dự tuyển chọn tần phi. Cùng năm, bà được chỉ định và hướng dẫn làm Quý nhân. Ngày 9 mon 5 (âm lịch) năm ấy, mãng cầu Lạp thị nhập cung, được gọi là Lan Quý nhân (蘭貴人).

Trong số những người được chọn còn tồn tại Lệ Quý nhân Tha Tha Lạp thị, Anh Quý nhân Y Nhĩ Căn Giác La thị và Trinh tần Nữu Hỗ Lộc thị, người trong tương lai là Hiếu Trinh Hiển Hoàng hậu. Cũng chính vì tư liệu tuyển tú thời Hàm Phong chỉ vỏn vẹn, cần trước mắt ko rõ thời điểm Na Lạp thị tuyển chọn tú có xảy ra chuyện gì kì lạ hay không.

*

Ngoại trừ Trinh tần Nữu Hỗ Lộc thị là dự bị cho ngôi vị Hoàng hậu, đối đãi bao gồm khác biệt, thì mãng cầu Lạp thị cùng Tha Tha Lạp thị cùng Y Nhĩ Căn Giác La thị hồ hết là Quý nhân, có thể thấy rõ tương đối bình đẳng.

Năm Hàm Phong thiết bị 4 (1854), ngày 26 tháng 2 (âm lịch), mãng cầu Lạp thị được tấn phong lên 1 cung cấp là Tần. Ngày 25 tháng 11 (âm lịch) cùng năm, rước Hiệp chúng ta Đại học tập sĩ giả Trinh (贾桢) làm thiết yếu sứ, Lễ bộ Tả Thị lang Túc Thuận (肃顺) làm cho Phó sứ, hành lễ sách phong Tần, phong hiệu Ý tần (懿嫔). Căn cứ Hồng xưng phổ biến (鴻稱通用) của Nội vụ phủ, phong hiệu Ý có Mãn văn là 「Fujurungga」, ý là “Đoan trang”, “Văn nhã”, “Có phong thái”.

Sinh hạ hoàng tử

Năm Hàm Phong đồ vật 6 (1856), ngày 23 tháng 3 (tức ngày 27 tháng 4 dương lịch), sinh hạ Hoàng trưởng tử sở hữu Thuần (載淳), con trai duy tuyệt nhất của Hàm Phong Đế, tức Thanh Mục Tông Đồng Trị nhà vua sau này. Ngày 24 mon 3 hôm sau, bà được dung nhan phong thành Ý phi (懿妃).

ngày 1 tháng 12 (âm lịch) cùng năm, lấy Đại học sĩ Bành Uẩn Chương (彭蕴章) làm chủ yếu sứ, Lễ bộ Thượng thư Thụy lấn (瑞麟) làm cho Phó sứ, hành lễ sách phong Phi.

Xem thêm: Top 7 Các Trường Đại Học Về Kinh Tế Ở Hà Nội, Đh Có Ngành Kinh Tế Hà Nội

Một năm tiếp theo (1857), ngày 2 tháng 1, khi Tiểu hoàng tử ngay gần tròn 1 tuổi, Ý phi mãng cầu Lạp thị lại được tấn phong làm cho Quý phi. Ngày 13 tháng 12 thuộc năm, lấy Nội những đại học tập sĩ Dụ Thành (裕诚) làm chủ yếu sứ, Đại học tập sĩ Hoàng Tông Hán (黄宗汉) làm Phó sứ, đem kim sách kim bảo xác nhận cử hành lễ dung nhan phong.

Bất chấp luân thường nhằm tiếm ngôi

Ngay từ trước tiên được vua ban ân cùng sủng ái, Ngọc Lan đang đặt ngay kế hoạch chiếm phần đọat quyền lực trong cung. Cô bé đã lợi dụng hoàng đế ban mang đến mình địa vị và oai quyền ngay trong số cuộc “mây mưa”. Lần thứ nhất ân ái, công ty vua có hứng phong cho cô gái là quý nhân, lần trang bị hai là quý phi, lần tiếp theo sau là Quý phi…

Nhiều sách chép rằng, chính trong lần thứ hai ân ái với những người đẹp, vua đã ban: “Ngày nhì tháng bảy ngày hè năm Nhâm Tý, vua phong Diệp Hách mãng cầu La thị Ngọc Lan làm cho Lan quý nhân. Rồi lấy nhỏ triện luôn đem theo bên mình đóng lên chiếc chữ vừa viết: “Dưỡng vai trung phong trai ngự bút chí bảo giám”.

Rồi cũng theo lời thỉnh cầu của nàng, bên vua chớp nhoáng đưa nữ vào cung. Đối cùng với vua Hàm Phong, Lan Nhi như một món xoàn lạ. Đã ngán ngấy những cung tần được make up kỹ lưỡng, vàng tệ bạc châu báu mặc đầy người, người con gái khỏe bạo gan chốn dân dã, lại có khiếu thi ca đã sở hữu được vị trí buổi tối cao trong trái tim của chúa thượng trong những năm.

*

Khi đạt được một số trong những nấc thang danh vọng, trọng trách của hoàng tộc đặt trên vai Lan Nhi là bắt buộc sinh quý tử nối ngôi. Và Lan Nhi đã làm cho được điều ấy. Mặc dù nhiên, sự thực về chuyện này đã có chép trong “Tình sử trường đoản cú Hi Thái hậu” như sau: trước khi vào cung, Lan Nhi đã yêu một tín đồ và nặng nề lòng với những người ấy.

Khi được gia công quý phi, Lan Nhi đã sắp xếp cho người này vào cung chạm chán mặt cùng 2 fan đã đắm chìm trong hoan thú, rồi thề với nhau rằng, nếu sinh nam nhi sẽ đánh tên là Đồng Trị”.

Trong dã sử còn truyền rằng, ngoài Đồng Trị, từ bỏ Hi còn là một người xuất hiện Quang Tự, người tiếp nối Đồng trị ngồi vô trong ngai vàng của triều Mãn Thanh sau khi Đồng Trị đoản thọ. Sách “20 người vợ nhân Trung Quốc” chép rằng: ‘Tây thái Hậu siêu thích một món ăn do “Kim hoa phạm diếm” cung cấp.

Quán này còn có một tín đồ làm công trẻ tuổi, đẹp mắt trai chúng ta Sử. Sử làm quen cùng với Lý Liên Anh (một đại thái giám gần gụi của trường đoản cú Hi Thái hậu) với được Lý kín đáo dẫn vào nội cung chơi.

Có lần Sử theo Lý Liên Anh tới cửa Cảnh Hòa thì gặp Tây Thái hậu. Thấy người bọn ông đẹp, cường tráng từ bỏ Hi liền mang lại giữ gã họ Sở sinh sống lại cung để hầu hạ. ít lâu sau bà xuất hiện một đứa đàn ông giống Sử như đúc.

Đứa bé nhỏ lập tức được gửi tới bên Thuần Vương để nuôi nấng (vợ của Thuần vương là em gái của Tây Thái hậu). Còn tía của đứa trẻ, người bầy ông chúng ta Sử thì bị kín đáo thủ tiêu ngay sau thời điểm đứa trẻ mới chào đời”.

Vốn là người đàn bà đắm đuối mê nhục dục, góa bụa khi tuổi còn khôn xiết trẻ, lại sẵn có khá nhiều quyền lực trong tay, từ Hi không cần giấu giếm chuyện thông thường đụng với bầy ông, không kể đến dạnh phận sang hèn, chỉ cần được “no say” nỗi khát thèm về thể xác.

Ngay khi vua Hàm Phong còn sống, trường đoản cú Hi vẫn lén lút đi lại với những người tình thuở còn ở quê hương rồi tất cả con với người đó, lại bày để màn kịch hết sức khôn khéo để vua Hàm Phong lầm tưởng con mình.

Rồi khi Hàm Phong chết, bà ta dường như không ngần ngại giao dịch với đủ các loại người, từ quan tiền thái giám trong cung, mang lại đầu bếp, kép hát…. Tuy vậy ghê tởm duy nhất là chuyện bà tất cả quan hệ thân cận quá mức với hai đại thái giám trong cung : An Đức Hải với Lý Liên Anh.

Nói tầm thường phần lớn lũ quan thiến trong cung nhà Thanh đều thích “chung đụng” với đàn bà một cách bệnh hoạn. Tuy sẽ “khứ thể” (cắt mất của quý) nhưng bọn này vẫn thầm lặng lấy vợ hoặc lén lút làm cho tình với các cung nữ của nhà vua.

Chúng tìm cách thỏa mãn dục vọng bằng phương pháp thức quái ác đản, dày vò thể xác người lũ bà thủ công và bởi lưỡi. đa số người không chịu được nổi sự điếm nhục đã tìm về cái chết… phần lớn những cung thiếu nữ gắn bó với quan giám thường sẽ có số phận thê thảm. Với điều đặc biệt là nhiều quan lại giám triều Thanh cũng trở thành mắc căn bệnh hoa liễu như bề bên trên của chúng,

Tội ác cần thiết kể xiết

Sau lúc vua Hàm Phong chết, Đồng Trị lên ngôi khi còn nhỏ tuổi, bà ta sẽ buông mành nhiếp thiết yếu suốt 48 năm ròng. Bà đã không phải lo ngại ngần bày ra các kế nhằm phá hủy những tín đồ không cùng phe cánh. Rất nhiều người đã bị tiêu diệt thảm vày tay tự Hi Thái hậu. Không hề ít sách chép rằng chính Từ Hi Thái hậu là người đã nghiền vua quang Tự cùng ái phi là Trân Phi mang lại chỗ chết.

Có chuyện, một lần nghịch cờ, một viên thái giám lỡ lời “Nô tỳ giết bé mã của lão phật gia rồi”, từ Hi liền bực tức mà truyền: “Ta đang giết chết anh chị nhà ngươi”. Và ngay sau đó ra lệnh tấn công viên thái giám đó cho đến chết.

Song tội ác lớn số 1 của trường đoản cú Hi Thái hậu là đã làm cho mất độc lập dân tộc, làm cho trung quốc trở thành xóm hội nửa thực dân, nửa phong kiến. Trong suốt 48 năm từ bỏ Hi Thái hậu thâu tóm quyền lực trong tay, triều đình bên Thanh đã ký với những nước đế quốc một số điều ước, hiệp mong ghi nhấn sự mất chủ quyền dân tộc của Trung Quốc.

*

Lần lượt triều đình vẫn ký các hòa ước với Nga, Anh, Pháp, Nhật, Đức, ý, áo… Điển hình là Điều ước Mã quan ký với Nhật Bản, Điều cầu Tân Sửu cam kết với liên quân 8 nước đế quốc. Những điều mong này thừa nhận china phải cắt đất và bồi thường chiến tầm giá rất nặng.

Riêng điều cầu Mã quan, trung hoa mất Đài Loan, Liêu Đông, Bành Hồ, chiến giá thành hai vạn lạng bạc đãi (bằng thu nhập cá nhân của triều đình Mãn Thanh trong bố năm). Tự Hi Thái hậu cũng là người đã bóp chết biến pháp của Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu, 1 trở thành pháp có tác dụng đưa china thoát khỏi nguy cơ rơi vào vòng lệ thuộc của các nước đế quốc phương Tây.

Trong sách đôi mươi nữ nhân china tổng kết cuộc đời bà vợ không ngai vàng này bằng mấy loại sau: “Từ sau thiết yếu biến Tân Dậu đoạt lấy chủ yếu quyền, gấp đôi buông mành nghe chủ yếu sự, một lần giáo huấn chủ yếu sự, lập qua cha hoàng đế nhỏ tuổi (hoàng đế Đồng Trị, hoàng đế Quang Tự, hoàng đế Phổ Nghi- ba vị hoàng đế ở đầu cuối của cơ chế phong kiến Trung Hoa), thao túng tổ chức chính quyền đời Thanh ngay sát nửa cố kỷ.

Trong thời hạn bà chũm quyền, đối nội chăm chế, tàn bạo, đối ngoại tắt thở phục, bán nước, khiến dân tộc trung quốc nhiều lần nguy vong khu vực và bà trở thành người có tội lớn với dân tộc”…